نیمفاصله یک کاراکتر در نوشتار دیجیتالی زبان فارسی است که متأسفانه استفادهٔ صحیح از لین فاصله مجازی اصلاً جدی گرفته نمیشود و همین موضوع، مشکلات بسیاری را برای نوشتار ما و زبان فارسی در فضای وب به وجود میآورد. در این مطلب از بلاگ پاکنویس به شما آموزش میدهیم که نیمفاصله چیست و چه کاربردی دارد و در چه واژههایی استفاده میشود.
نکته: این مطلب، آموزشی زبانشناسانه در مورد چیستی و نحوهٔ کاربرد نیمفاصله است و اگر فقط میخواهید یاد بگیرید که این نشانهٔ نگارشی در دستگاههای مختلف چگونه نوشته میشود، به مطلب زیر مراجعه کنید:
در این مقاله خواهید خواند:
نیمفاصله چیست و چه تفاوتی با فاصلهٔ معمول دارد؟
این نوع فاصله در واقع همان فاصله (Space) است اما با طول بسیار بسیار کمتر. یعنی بر خلاف فاصله که در متن و بین واژههای شما فاصلهای خالی ایجاد میکند که طول مشخصی هم دارد، نیمفاصله نقش جداکننده دارد اما فاصلهٔ واقعی ایجاد نمیکند و طول فاصلهٔ آن نزدیک به صفر است؛ به همین دلیل، به نیمفاصله، فاصلهٔ مجازی هم میگوییم.
بر خلاف بسیاری از زبانها، حروف و نشانههای زبان فارسی در واژهها و ترکیبهای متفاوت به شکل چسبیده یا جدا از هم نوشته میشود. در زبانهای دیگر مثل انگلیسی، تمام حروف به شکل جدا از هم نوشته میشود و انگلیسیها برای جدا کردن واژهها از یک دیگر، به راحتی از فاصله استفاده میکنند که طول مشخصی از صفحه را سفید و اشغال میکند اما در زبان فارسی موضوع کمی پیچیدهتر است.
ما در نوشتار زبان فارسی برای جدا کردن واژهها از یک دیگر، از فاصله استفاده میکنیم اما در عبارتها، ترکیبها و واژههای مختلف باید از فاصله مجازی هم استفاده کنیم. در ادامه با نیمفاصله و کاربردهای آن بیشتر آشنا میشوید. به جملهٔ زیر دقت کنید:
علی به مدرسه میرود.
در جملهٔ بالا، ۳ فاصله و یک نیمفاصله تایپ شده است. بین تمام واژهها فاصله تایپ شده است اما در واژه «میرود»، بین «می» و «رود» یک فاصله مجازی قرار دارد.
نیمفاصله یا فاصلهٔ درونکلمهای، کاراکتری است که برای جدا کردن دو واژه که به هم مرتبط هستند اما یک واژهٔ واحد نیستند استفاده میشود. نیمفاصله باعث میشود که خواننده هویت دستوری و زبانی هر کلمه را در ذهنش بهتر تشخیص دهد. برای مثال، کلمه «نرمافزار» باید با فاصلهٔ درونکلمهای نوشته شود، چون ترکیبی از واژههای «نرم» و «افزار» است و یک کلمه را تشکیل میدهد. حالا اگر «نرمافزار» را فاصله بنویسیم، خواننده سردرگم میشود و ممکن است در خواندن متن دچار مشکل شود.
تاریخچهٔ نیمفاصله چیست و از کجا به فارسی آمده است؟
وقتی اولین رایانهها به ایران آمدند و کاربرد آنها افزایش یافت، نیاز به وجود یک فاصلهٔ مجازی بین واژههای مختلف احساس شد و در نتیجه، نیمفاصله از سال ۱۳۵۷ در زبان فارسی معرفی و استفاده شد.
البته از سال ۱۳۵۷ تاکنون، استفاده از نیمفاصله در زبان فارسی تا حد زیادی جدی گرفته نشده است و اگر بسیاری از مهمترین آثار کتبی فارسیزبان در دهههای اخیر را مرور کنید، هیچ اثری از نیمفاصله در آنها پیدا نخواهید کرد.
در سالهای اخیر اما نشرها و رسانههای مدرن و دغدغهمند، به خوبی در آثار خود از نیمفاصله استفاده میکنند و این کار باعث شده است که کاربرد نیمفاصله افزایش پیدا کند و بسیاری از فارسیزبانان به استفاده از آن ترغیب شوند.
چرا استفاده از نیمفاصله مهم است؟
استفاده از فاصله درونکلمهای در زبان فارسی مزایای متعددی دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره میکنیم:
نیمفاصله خوانایی متن را افزایش میدهد
فاصلهٔ مجازی با ایجاد پیوستگی درست میان اجزای یک واحد معنایی، به افزایش خوانایی متن کمک میکند. برای نمونه، «آنها» و «رفتند» در کنار هم یک مفهوم واحد را میسازند و باید به صورت «آنها رفتند» نوشته شوند. اگر این فاصله رعایت نشود و عبارت به شکل «آن ها رفتند» بیاید، خواننده ممکن است در فهم درست جمله دچار وقفه یا ابهام شود.
یا مثلاً به جملهٔ زیر دقت کنید:
اگر مرتب مسواک نزنید، گرفتن وقت از دندانپزشک اجتنابناپذیر است.
در جملهٔ بالا، اگر بین «دندان» و «پزشک» نیمفاصله نگذارید، در نگاه اول خواننده ممکن است به جای «دندانپزشک»، ترکیب را به صورت «دندانِ پزشک» بخواند.
نیمفاصله متن را واضح و تفکیک میکند
این شیوهٔ نگارشی با تفکیک اجزای مختلف جمله، وضوح و انسجام متن را ارتقا میدهد.
برای مثال، در املای واژهٔ «چشمانداز»، نیمفاصله باعث میشود که «چشم» و «انداز» از هم جدا در نظر گرفته نشوند و علاوه بر آن به صورت «چشمانداز» هم نوشته نشوند.
نیمفاصله باعث زیبایی و آراستگی متن میشود
استفادهٔ صحیح از نیمفاصله به زیبایی و آراستگی متن میافزاید.
بهبود سئو
استفاده از نیمفاصله در سئو و رتبهبندی سایت در موتورهای جستوجو تا حدی مؤثر است. در نظر داشته باشید تا زمستان ۱۴۰۲ که این مطلب نوشته میشود، اگر برخی از واژههای کلیدی مطلب سایتتان را بدون نیمفاصله بنویسید، ممکن است نتیجه بهتری در سئو بگیرید چون کاربران فارسیزبان در هنگام جستوجو از آن استفاده نمیکنند.
اما گوگل در سالهای اخیر در سرویسهای مختلف خود مثل گوگل ترنسلیت از نیمفاصله استفاده میکند و به زودی در جستوجو هم مشکل فاصله مجازی را برطرف میکند. سئوکاران باتجربه و شناختهشدهٔ ایرانی توصیه میکنند که در چنین مواقعی که گوگل هنوز چیزی را بهخوبی تشخیص نمیدهد، شما واژه را به شکل درست آن بنویسید و گوگل بعداً که خود را بهروز کند، به شما امتیاز بیشتری میدهد.
یعنی برایند نظرات مختلف در مورد نیمفاصله در سئو این است که شما در سایتتان درستنویسی زبان فارسی و استفادهٔ صحیح از نیمفاصله را رعایت کنید و گوگل اگر امروز به آن اهمیت دهد، در آینده به آن اهمیت ویژهای خواهد داد.
اگر به موضوع سئو علاقه دارید، پیشنهاد میکنیم مطلب تأثیر ویرایش متن فارسی در سئو سایت را از دست ندهید.
استفاده نکردن از نیمفاصله چه عواقبی دارد؟
هر چند که ممکن است در تلویزیون، رسانهها و روزنامههای رسمی کشور به تعدد مشاهده کنید که از نیمفاصله استفاده نمیشود، توصیه میکنیم که حتی در پیامهای دوستانه و روزمره هم از نیمفاصله استفاده کنید چون باعث میشود متن شما دچار تفسیر غلط نشود.
اما مسئلهٔ مهمتر این است که مراجع تخصصی، بهروز و مدرن به شدت به استفاده از نیمفاصله اهمیت میدهند. اگر در متنها، مقالهها، کتابها، پیامها و نوشتههایتان از فاصله مجازی استفاده نکنید، شاید حتی متن شما را نخوانند و شما را بیسواد تلقی کنند.
نیمفاصله کجا استفاده میشود؟
به غیر از برخی استثناها، استفاده از نیمفاصله در زبان فارسی قاعده و قانون مشخصی دارد که به راحتی میتوانید آن را یاد بگیرید.
نشانهٔ جمع «ها»
هر وقت میخواهید واژهای را با «ها» جمع ببندید باید از نیم|فاصله استفاده کنید:
تلفنها، کتابها، لیوانها و…
واژههای مرکب زبان فارسی
واژهها از نظر ترکیببندی در زبان فارسی سه نوع دارند که یک نوع از آنها واژههای مرکب است. تقریباً در همه جا، نوشتن واژهٔ مرکب به استفاده از نیمفاصله نیاز دارد:
دندانپزشک، دانشآموز، دشمنیورزی، برنامهنویس، نرمافزار و …
«تر» و «ترین» در صفتهای تفضیلی و برتر
به استثنای دو صفت، هر وقت میخواهید به انتهای صفتی «تر» و «ترین» اضافه کنید:
بزرگتر، خرابتر، جامعتر، باشکوهترین، شکنندهترین، خطرناکتر.
نکته مهم: صفتهای تفضیلی و برتر برای کم و بیش با نیمفاصله نوشته نمیشود یعنی نحوهٔ صحیح نگارش آنها به صورت زیر است:
کمتر، بیشتر، کمترین و بیشترین.
فعلهای استمراری و نقلی دو بخشی
زمانی که فعل در زبان فارسی دو بخش دارد، حتما در نگارش آن باید از نیمفاصله استفاده کنید:
میرود، میآیم، میشود، مینشینم، رفتهام، برگشتهای، نشستهاید و…
نشانهٔ نکره «ای»
زمانی که میخواهید با استفاده از یک «ای» واژهای را به نکره تبدیل کنید:
فلسفهای، رایانهای، دمپاییای و…
واژههایی که با پسوند «شده» ساخته میشود
بسیار پیش میآید که در زبان فارسی با استفاده از «شده» صفت بسازیم. در این واژهها که با پسوند «شده» ساخته میشود، باید از نیم فاصله استفاده کنید:
سرقتشده، یافتهشده، کسلشده، رهاشده، حلشده و…
استفاده از سرنامهای انگلیسی
وقتی میخواهیم از سرنامهای انگلیسی استفاده کنیم که چند حرف انگلیسی پشت سر هم میآید:
امبیای، آیسییو، سیسییو و…
پیشوندهایی مانند «به» و «با» و «بی»
مثال: بیهدف، بیدلیل، بیادب، بیصدا، باهوش، بهشدت و…
نوشتن عدد و اسم کنار هم
در مواردی که عدد و اسم یک واحد معنایی را تشکیل میدهد:
مثل: پانزدهسالگی، دوساله، سهروزه، چهارهفتهای و…
زمانی که «و» دو واژه را پیوند میزند
مثال: گرگومیش، شبوروز، بریزوبپاش، بگیروببند، سروصدا، جستوجو، گفتوگو و…
استفاده از ضمیر ملکی بعد از «ه»
در زبان فارسی وقتی میخواهید مالکیت چیزی را با استفاده از ضمیر ملکی به شخصی یا چیزی بدهید، نیازی به استفاده از نیمفاصله نیست. مثل: کتابم، لباسش، دیوارشان. اما وقتی در آخر واژه «ه» وجود داشته باشد، مجبورید ضمیر ملکی را جدا بنویسید و برای این جدانویسی به نیمفاصله نیاز دارید:
مثل: خانهشان، جامعهتان، شانهاش و…
اضافه کردن بن فعل به اسم
بسیار پیش میآید که در زبان فارسی، ریشهٔ فعل را به اسمی اضافه کنیم تا یک صفت فاعلی یا مصدر درست کنیم:
لولهکش، پنجرهساز، همهچیزدان، نمکپاش، دوچرخهسوار، راستگو، گیاهخوار، پیادهروی، طبیعتگردی و…
ترکیبهای وصفی
در ترکیبهای وصفی که به مرور زمان به صفت تبدیل شدهاند:
پاکدامن، سادهدل، نیکسرشت، بزرگمنش و…
پیشوند «هم» برای اشتراک
وقتی از «هم» برای نشان دادن اشتراک در چیزی استفاده میکنیم:
همکلاسی، هماتاقی، هممدرسهای، هممحلهای و…
قیدهای تکرار هم نیمفاصله میخواهند
مثال: تندتند، کمکم، نمنم، آرامآرام، آهستهآهسته و…
پیشوند «هیچ»
در واژههایی مانند هیچیک، هیچکدام، هیچروزی، هیچوقت و… هم باید از نیمفاصله استفاده کنید.
سخن آخر
تا به این جا باید متوجه شده باشید که یک متن پخته و صحیح فارسی قطعاً به نیمفاصله نیاز دارد و هر چند که در بسیاری از منابع رسمی ممکن است آن را پیدا نکنید اما هیچ فارسیزبانی نباید در اهمیت استفاده از آن شک کند. امروزه تمام کتابها، مقالهها، بلاگها و نوشتههای فارسی که از منابع معتبر خارج میشود، به طور کامل نیمفاصله درشان رعایت شده است.
توصیه میکنیم که مخصوصاً اگر شغل شما با نوشتن در ارتباط است یا قصد دارید به هر نحوی در اینترنت تولید محتوا کنید، نحوهٔ استفادهٔ صحیح از نیمفاصله را یاد بگیرید و در استفاده از آن و درستنویسی تلاش کنید. مخاطبِ تیزبینِ امروز فارسیزبان، حتی اگر ایراد نیمفاصله را در یک کپشن کوتاه اینستاگرامی شما ببیند به سواد شما یا تیمتان شک خواهد کرد. پس علاوه بر استفادهٔ درست از نیمفاصله، درستنویسی در زبان فارسی را جدی بگیرید.
نکتهٔ مهم: شما یا زمان یادگیری موارد بالا برای کاربردهای صحیح نیمفاصله را ندارید یا این که ممکن است در استفاده از آن دچار اشتباه شوید. یکی از مواردی که پاکنویس در متنهای شما تصحیح میکند همین نوع فاصله است. شما با استفاده از افزونهٔ ورد پاکنویس میتوانید با چند کلیک و در عرض چند ثانیه تمام نیمفاصلههای متن را اصلاح کنید.
البته پاکنویس دیگر فقط افزونهٔ ورد نیست. برای استفاده از پاکنویس و غلطیابی در متن، میتوانید از افزونهٔ گوگل کروم پاکنویس (فعلاً تنها در جیمیل و یاهو و گوگلشیت)، از صفحهٔ ویرایش آنلاین و بهزودی از صفحهکلید اندروید پاکنویس استفاده کنید.
